Du lịch Seychelles và Thổ Nhĩ Kỳ

[Văn Khoa]

Em tiếp tục treo những tấm ảnh cuối của Pergamon Asclepieion.

Một hàng cột đá còn tồn tại, theo bản đồ vẽ lại thì ngày xưa chỗ này là hành lang có mái che, một kiến trúc cổ Hy Lạp với các cột Doric, Ionic, hoặc Corinthian. Trong ảnh, ba cột đầu có dáng Corinthian và tất cả các cột còn lại thuộc về Ionic.

L1020477 by Dat's Photos, on Flickr

Người xưa thời Hy Lạp và La Mã thường khắc các hàng chữ bằng tiếng Hy Lạp trên đá với mục đích thông tin về các công trình, nhưng các phiến đá không còn nguyên vẹn và các hàng chữ bị mờ đi nhiều, khó đoán.

L1020482 by Dat's Photos, on Flickr

L1020483 by Dat's Photos, on Flickr

L1020486 by Dat's Photos, on Flickr

Dấu vết của một bệnh viện: hai con rắn đại diện cho thần Asklepios, tượng trưng cho y khoa và chữa lành.

L1020500 by Dat's Photos, on Flickr

L1020501 by Dat's Photos, on Flickr

Em chụp tấm này từ cửa sổ xe lúc ra về: Y sĩ Galen đang dựa cột đọc sách, quấn chung quanh đỉnh cột là con rắn. Trên đỉnh núi phía sau là TP Pergamon của cổ Hy Lạp. Em tiếc là công ty du lịch không đưa du khách lên xem.

L1020508-2 by Dat's Photos, on Flickr

[Văn Khoa]

Theo lịch trình, sau khi từ giã Pergamon thì địa điểm kế tiếp là Ephesus.

Turkey Itinerary 2025-2 by Dat's Photos, on Flickr

Trước khi đến Ephesus thì cả đoàn được đưa đến House of the Virgin Mary, ngôi nhà mà nhiều người tin là Đức Mẹ Maria cư ngụ sau khi rời Jerusalem cùng với Thánh John. Trên Wikipedia có nói rất đầy đủ về nguồn gốc của niềm tin này, các bác có thể đọc bằng tiếng Anh nếu muốn, do đó em chỉ treo ảnh với chú thích nếu có.

Trên đường đi vào Nhà Đức Mẹ, du khách sẽ đi qua một hồ nước nhỏ mà người ta tin rằng đó là hồ rửa tội.

L1020516 by Dat's Photos, on Flickr

Lịch sử vắn tắt về ngôi nhà và nhà nguyện được ghi lại trên một tấm bảng dài như sau. Em chụp làm hai tấm ảnh.

L1020517 by Dat's Photos, on Flickr

L1020519 by Dat's Photos, on Flickr

Nhà Nguyện được xây trên cùng một chỗ với căn nhà của Đức Mẹ đã ở. Rất đông người xếp hàng vào xem, trong đó có em, nhưng họ cấm chụp ảnh bên trong.

L1020520 by Dat's Photos, on Flickr

Một tín đồ CG đang lấy chai hứng nước thiêng.

L1020536 by Dat's Photos, on Flickr

Wishing Wall, Bức Tường Mong Ước, nơi du khách thập phương gửi gấm những ước mơ hoặc những lời cầu nguyện trên các mảnh giấy để treo lên tường.

L1020544 by Dat's Photos, on Flickr

Hoặc nhét vào khe đá.

L1020545 by Dat's Photos, on Flickr

Cảnh trí nơi đây rất đẹp, trang nghiêm và thanh tịnh.

L1020550 by Dat's Photos, on Flickr

[Văn Khoa]

Các bác đang ở Ephesus, tiếng TNK là Efes. Đây là một địa danh đại cổ với con người đã có mặt từ 7.000 năm trước Công Nguyên, tức là thời đồ đồng, sau đó đồ sắt. Lúc đó chẳng có biên giới rõ ràng nước nào, tất cả đều nằm dưới các triều đại của các đế chế, khởi đầu là Hittites, sau đó Lydian. Efes được thành hình nhiều nhất dưới thời Hy Lạp (Hellistic Period), bởi vậy các đền đài và kiến trúc nguyên thủy đều có ảnh hưởng Hy Lạp nhiều hơn là La Mã về sau này. Wikipedia có một bài rất đầy đủ về lịch sử Ephesus, cả bằng tiếng Anh lẫn tiếng Việt, mời các bác vào để tìm hiểu thêm.

Em đã đến đây 13 năm trước khi du thuyền ghé cảng Kusadasi cách Efes khoảng 20km. Số lượng khách vào thăm Efes tùy thuộc vào số du thuyền cặp bến Kusadasi. Hôm em đến, hướng dẫn viên cho biết chỉ có một du thuyền ngoài cảng, may quá! Cảnh trí không mấy thay đổi nhưng em nhận thấy họ hạn chế một vài nơi để bảo tồn. Đường vào từ cổng chính mang tên Curetes, hai bên đường là những dấu tích của các đền đài cổ xưa đã đổ vỡ.

L1020560 by Dat's Photos, on Flickr

Nhiều khi nhìn ảnh lại nghĩ đến cảnh còn đó, nhưng người xưa đâu mất rồi!

L1020563 by Dat's Photos, on Flickr

L1020569 by Dat's Photos, on Flickr

Ở hai bên đường Curetes là những cửa hàng trong một tòa nhà dài có mái, trước cửa tòa nhà là những cột chống bằng đá và sau tòa nhà là bức tường đá. Kiến trúc này được gọi là stoa, một kiến trúc đặc thù Hy Lạp.

L1020590 by Dat's Photos, on Flickr

Đền tưởng niệm Gaius Memmius (c. 99 – c. 49 BC), một chính trị gia La Mã.

L1020614 by Dat's Photos, on Flickr

L1020623 by Dat's Photos, on Flickr

Một phiến đá không biết đến từ tòa nhà nào được tạc hình Nike, nữ thần chiến thắng.

L1020617 by Dat's Photos, on Flickr

Cổng Hercules.

L1020628 by Dat's Photos, on Flickr

Hồ nước Trajan, được xây vào năm 118 để tưởng nhớ đến Trajan (53-117), một trong những hoàng đế giỏi nhất của đế chế La Mã.

L1020653 by Dat's Photos, on Flickr

[Văn Khoa]

Đền Hadrian, được xây vào năm 138 để tưởng niệm hoàng đế Hadrian (76-138) viếng Ephesus vào năm 128. Đây là đền đẹp nhất Ephesus và còn được giữ nguyên dạng khá nhiều. Giống như Trajan, Hadrian là một trong năm hoàng đế La Mã giỏi nhất.

L1020662 by Dat's Photos, on Flickr

L1020665 by Dat's Photos, on Flickr

Cục đá giữa vòm cổng vào được tạc hình Tyche, nữ thần của giàu có.

L1020669 by Dat's Photos, on Flickr

[joseph.luong]

Nói về Ephesus thì em nhớ đến Thánh Phao-lô (Paul). Sau biến cố ngã ngựa và gặp Chúa, Phao-lô đã cải đạo và trở thành tông đồ nhiệt thành rao giảng Tin Mừng khắp vùng Tiểu Á. Một trong các thành phố mà ông đi qua và giảng đạo lúc ấy có Ê-phê-xô (Ephesus). Sách Công Vụ Tông Đồ (Acts of Apostles) trong Kinh Thánh có tường thuật lại khi ông đến giảng tại thành phố này. Ông đã ở đây và rao giảng liên tục trong 2 năm: "Cứ như thế trong vòng hai năm, khiến mọi người ở A-xi-a, Do-thái cũng như Hy-lạp, đều được nghe lời Chúa." (Cv 19:10). Các nhà chú giải KT cho rằng Phao-lô đã giảng khoảng thời gian năm 53-55.

- Và nếu đọc chương 19 thì bác sẽ thấy Phao-lô thành công đến nỗi mấy người làm nghề phù thủy (practice magic arts & Jewish exorcists) đã cải đạo và tự đem đốt các sách vở liên quan. Thánh Kinh cho biết số sách được đốt có giá trị 50 000 đồng bạc = khoảng 5-6 triệu USD ngày nay.

Dân chúng Ê-phê-xô thì đã bỏ thờ thần Artemis và đã khiến nghề đúc tượng bạc Artemis nơi đây lao đao. Đến nỗi đã gây ra một cuộc nổi loạn do các thợ bạc Ê-phê-xô khởi xướng. Sau cuộc nổi loạn này, Phao-lô phải rời Ê-phê-xô và đi đến các vùng Macedonia và Hy Lạp để truyền giáo. Sau đó Phaolô đến Mi-lê-tô (Miletus), gần Ê-phê-xô, và gọi các các kỳ mục Ê-phê-xô đến và đã gởi những lời chào tạm biệt trước khi rời đi. Bác có thể đọc lại những lời nhắn thắm thiết ấy ở chương 20 sách Công Vụ.

Những nơi bác đi qua chắc chắn cũng đã có dấu chân Phaolô khi ông ở đây suốt 2 năm trời.

[Văn Khoa]

Cám ơn bác JL đã cho biết thêm về St. Paul. Đọc hai chương của Sách Công Vụ Tông Đồ mới biết các Thánh dã trải qua bao nhiêu gian truân khi đi truyền giáo. Em không biết là St. Paul đã từng ở Ephesus hai năm. Em chỉ biết St. John mất và được chôn ở Ancient City of Pergamon và Nhà thờ St. John được xây trên mộ phần của Thánh. Em treo lại bức ảnh với hậu cảnh là một hòn núi với di tích Nhà thờ St. John trên đỉnh núi.

Ngày xưa, dân chúng trong cả vùng Anatolia (Asia Minor) chưa biết đến bất cứ tôn giáo nào, ngay cả Hồi Giáo. Và vì thế họ thờ bất cứ nhân vật nào mà họ tin. Lúc đó, 'God' đối với họ chính là Artemis mà các chuyên gia khảo cổ gọi là Ephesian Artemis để phân biệt với Hellenic Artemis, một nữ thần săn bắn trong huyền thoại Hy Lạp. Dân chúng trong vùng Ephesus tin rằng Thần Artemis của họ rớt từ trời xuống và họ lập một đền thờ vĩ đại, được xem như là một trong bảy kỳ quan nhân tạo trên thế giới. Em có biết Đền Artemis ở Ephesus và vì ngôi đền to lớn như thế bây giờ chỉ còn một cột duy nhất nên không còn là một điểm du lịch, rất ít ai đến.

Di tích Nhà thờ St. John trên đỉnh núi.

L1020508-2 by Dat's Photos, on Flickr

Mô hình Đền Artemis ở Ephesus được phỏng đoán lại. Đền khởi thủy được xây vào thế kỷ thứ 7 trước Công Nguyên và được xây lại, bành trướng qua nhiều giai đoạn, nhưng cuối cùng bị giặc Goths phá hủy vào năm 268. Tồn tại gần 1000 năm với hơn một trăm cột mà bây giờ chỉ còn một cột duy nhất. (Ảnh chụp chụp trong VBT Efes)

L1020812 by Dat's Photos, on Flickr

Tượng Thần Ephesian Artemis em chụp trong VBT Efes, em sẽ trở lại VBT này trong nay mai.

L1020819 by Dat's Photos, on Flickr

Hellenic Artemis, thần săn bắn trong huyền thoại Hy Lạp, ảnh em chụp trong VBT Le Louvre.

L1030507 by Dat's Photos, on Flickr

[joseph.luong]

Cám ơn bác Văn Khoa cho em biết sự khác biệt giữa thần Artemis của Hy Lạp và Ephesus. Trong sách Công Vụ chương 17 trước đó cũng có ghi Th. Phaolô cũng đã rao giảng ở Athens giữa các thần Hy lạp, nên khi đọc sang chương 19 nên em chỉ nghĩ là Artemis Hy Lạp chứ không biết có Artemis Ephesus. Bác có nói đến St. John nên em cũng xin chia sẻ vài điều thú vị về vị Thánh này.

John, phiên âm tiếng Việt là Gio-an, là vị tông đồ trẻ nhất trong nhóm 12 tông đồ theo Chúa Giêsu. Là vị tông đồ được Chúa Giêsu yêu mến nhất. Người anh của John là James (Gia-cô-bê) cũng trong nhóm 12. Ông anh James the Great là vị tông đồ tử đạo đầu tiên và duy nhất được ghi trong Kinh Thánh (chương 12 sách Công Vụ). Còn John thì là người tông đồ duy nhất không tử đạo.

Trong phần Tân Ước của Kinh Thánh có 27 sách. John viết 5 sách: Tin Mừng Gioan, 3 lá thư Gioan, và Khải Huyền (Revelation). John đã viết sách Tin Mừng và 3 lá thư khi ở Ephesus.

Em hóng tiếp chuyến đi của bác.

[Văn Khoa]

Đi du lịch ở những nơi cổ kính mà có kiến thức sâu rộng về TCG (như hai bác ASAV, JL) và huyền thoại Hy Lạp thì sẽ thích thú hơn hẳn những người không biết tí gì (như em). Em không dè TNK có nhiều đi tích cổ xưa như vậy trên khắp nước.

Con đường Curetes trong thành phố cổ Ephesus tận cùng tại Thư Viện Celsus. Thư viện này được khởi công vào thập niên 110s bởi Tiberius Julius Aquila Polemaeanus để tưởng niệm người cha Tiberius Julius Celsus Polemaeanus. Cả nhai cha con đều giữ chức vụ lớn nhất nhì trong đế chế La Mã, ngoài hoàng đế. Thư viện được hoàn tất sau khi Aquila qua đời, dưới thời hoàng đế Hadrian. Thư viện bị phá hủy vì động đất hoặc giặc giã vào năm 262. Mặt tiền bị sụp vào thế kỷ thứ 10, 11 vì động dất nhưng được dựng lại trong thập niên 1970.

L1020691 by Dat's Photos, on Flickr

L1020694 by Dat's Photos, on Flickr

L1020702 by Dat's Photos, on Flickr

Các nhà khảo cổ dã cố gắng hết sức để khôi phục lại mặt tiền với những gì họ tìm lại được trong đống đá vụn. Được như thế này là quá hay rồi!

L1020726 by Dat's Photos, on Flickr

L1020731 by Dat's Photos, on Flickr

[Văn Khoa]

Ban đầu, những tượng được đặt nơi đây được đúc bằng đồng nhưng cuộc hỏa hoạn trong thế kỷ thứ ba đã làm chảy. Sau đó, bốn tượng bằng đá khác được đưa vào để thế tượng đồng. Hiện nay, bốn tượng này là bản sao của các tượng bằng đá hiện đang nằm trong một VBT Ephesus tại Vienna, nhưng các phiến đá ghi lại ý nghĩa của các tượng vẫn được giữ nguyên.

Sophia, tượng trưng cho trí khôn.

L1020705 by Dat's Photos, on Flickr

Arete, tượng trưng cho đức hạnh.

L1020709 by Dat's Photos, on Flickr

Ennoia, tượng trưng cho trí thông minh.

L1020712 by Dat's Photos, on Flickr

Episteme, tượng trưng cho kiến thức.

L1020713 by Dat's Photos, on Flickr

[Văn Khoa]

Nhìn ảnh là biết nơi đây để làm gì. 😀 Tưởng tượng giữa mùa Đông lạnh cóng ..., trừ khi nhà giàu mướn người ngồi để sưởi ấm bàn thạch trước, giống như một "seat heater" trong ô tô thời nay. Ngày xưa có nước chảy trôi đi, không dến nỗi!

L1020681 by Dat's Photos, on Flickr